Bharata Rajyangam Part-11 – ముఖ్యాంశాలు

• Part-11 లోని Articles: 245 నుండి 263 వరకు
• ఈ భాగం రెండు విభాగాలుగా ఉంటుంది:
  • Chapter 1 – Legislative Relations (శాసన సంబంధాలు)
  • Chapter 2 – Administrative Relations (పరిపాలనా సంబంధాలు)

Bharata Rajyangam Part-11 – Legislative Relations

Article 245 – చట్టాలు చేసే పరిధి

పార్లమెంట్ మొత్తం భారతదేశానికి చట్టాలు చేయగలదు. రాష్ట్ర శాసనసభలు తమ రాష్ట్ర పరిధిలో మాత్రమే చట్టాలు చేయగలవు.

Article 246 – శాసన అధికారాల విభజన

రాజ్యాంగంలోని Seventh Schedule ప్రకారం అధికారాలు మూడు జాబితాలుగా విభజించబడ్డాయి:

1. Union List – కేంద్రానికి మాత్రమే అధికారాలు
2. State List – రాష్ట్రాలకు మాత్రమే అధికారాలు
3. Concurrent List – కేంద్రం మరియు రాష్ట్రాలు రెండూ చట్టాలు చేయగల అంశాలు

అందువల్ల, అధికారాల పంపిణీ స్పష్టంగా ఉంటుంది.

Article 247 – అదనపు న్యాయస్థానాల ఏర్పాటు

పార్లమెంట్ అవసరమైతే అదనపు కోర్టులను ఏర్పాటు చేయవచ్చు.

Article 248 – అవశేష అధికారాలు

ఏ జాబితాలో లేని అంశాలపై చట్టాలు చేసే అధికారం కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ఉంటుంది.

Article 249 – జాతీయ ప్రయోజనాల కోసం పార్లమెంట్ చట్టాలు

రాజ్యసభ ప్రత్యేక తీర్మానం ద్వారా జాతీయ ప్రయోజనం కోసం State List అంశాలపై కూడా పార్లమెంట్ చట్టాలు చేయవచ్చు.

Article 250 – అత్యవసర పరిస్థితుల్లో అధికారాలు

జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితి సమయంలో State List అంశాలపై కూడా పార్లమెంట్ చట్టాలు చేయగలదు.

Article 251 – కేంద్ర చట్టాలకు ప్రాధాన్యం

State List పై కేంద్రం చేసిన చట్టాలు మరియు రాష్ట్ర చట్టాల మధ్య విరుద్ధత ఉంటే కేంద్ర చట్టమే అమలులో ఉంటుంది.

Article 252 – రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ రాష్ట్రాల అభ్యర్థన

రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ రాష్ట్రాలు కోరితే పార్లమెంట్ ఆ రాష్ట్రాల కోసం చట్టం చేయవచ్చు.

Article 253 – అంతర్జాతీయ ఒప్పందాల అమలు

అంతర్జాతీయ ఒప్పందాలు అమలు చేయడానికి పార్లమెంట్ దేశవ్యాప్తంగా చట్టాలు చేయవచ్చు.

Article 254 – Concurrent List లో విరుద్ధ చట్టాలు

Concurrent List అంశాలలో కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర చట్టాల మధ్య విభేదం ఉంటే కేంద్ర చట్టానికే ప్రాధాన్యం ఉంటుంది.

Article 255 – ముందస్తు సిఫార్సుల ప్రభావం

కొన్ని సందర్భాల్లో ముందస్తు సిఫార్సు లేకపోయినా చట్టం చెల్లుబాటు అవుతుంది.

Bharata Rajyangam Part-11 – Administrative Relations

Article 256 – రాష్ట్రాల బాధ్యత

రాష్ట్రాలు పార్లమెంట్ చేసిన చట్టాలను తప్పనిసరిగా అమలు చేయాలి.

Article 257 – కేంద్ర నియంత్రణ

రాష్ట్రాల పరిపాలన కేంద్ర ప్రభుత్వ అధికారాలను అడ్డుకోకుండా ఉండాలి.

Article 258 – కేంద్ర అధికారాల బదిలీ

రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు కేంద్ర ప్రభుత్వం కొన్ని అధికారాలను అప్పగించవచ్చు.

Article 258A – రాష్ట్ర అధికారాల బదిలీ

రాష్ట్రాలు కూడా తమ అధికారాలను కేంద్రానికి అప్పగించవచ్చు.

Article 260 – భారతదేశం వెలుపల అధికారాలు

అంతర్జాతీయ ఒప్పందాల ప్రకారం భారత ప్రభుత్వం విదేశీ ప్రాంతాల్లో కొన్ని పరిపాలనా బాధ్యతలు నిర్వహించవచ్చు.

Article 261 – ప్రజా చర్యలకు గౌరవం

ఒక రాష్ట్రంలోని న్యాయ తీర్పులను ఇతర రాష్ట్రాలు కూడా గౌరవించాలి.

Article 262 – జల వివాదాలు

రాష్ట్రాల మధ్య నదీ జల వివాదాలను పరిష్కరించేందుకు పార్లమెంట్ చట్టాలు చేయవచ్చు.

Article 263 – అంతర్రాష్ట్ర మండలి

రాష్ట్రాల మధ్య సమన్వయం కోసం Inter-State Council ఏర్పాటు చేయవచ్చు.

Bharata Rajyangam Part-11 ప్రాముఖ్యత

Part-11 భారత సమాఖ్య వ్యవస్థకు మూలాధారం. ఈ భాగం ద్వారా కేంద్రం మరియు రాష్ట్రాల మధ్య అధికారాల పంపిణీ స్పష్టమవుతుంది. అలాగే, పరిపాలనలో సమన్వయం కొనసాగేందుకు అవసరమైన నిబంధనలు ఇందులో ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా, UPSC, APPSC, SSC CGL, DSC, పోలీస్ మరియు ఇతర ప్రభుత్వ పరీక్షల్లో ఈ భాగం నుండి తరచుగా ప్రశ్నలు వస్తాయి.

పరీక్షలకు ముఖ్యమైన పాయింట్లు

• Residuary Powers → కేంద్ర ప్రభుత్వం
• State List పై పార్లమెంట్ చట్టాలు చేసే పరిస్థితులు
• Concurrent List లో కేంద్ర చట్టానికి ప్రాధాన్యం
• Inter-State Council → Article 263
• Water Disputes → Article 262